U istoriji srpske crne hronike postoji niz ubistava koja su vremenom prerasla okvire običnih policijskih istraga i postala trajne misterije.
Među njima posebno mesto zauzima likvidacija Branislava Matića Belog, čoveka koji je početkom devedesetih godina bio poznat kao uspešan privrednik, finansijer i blizak saradnik tadašnjeg opozicionog pokreta.
Više od tri decenije nakon zločina, ostalo je isto pitanje koje je javnost postavljala i tog avgustovskog jutra 1991. godine: ko je ubio Belog i zašto?
Ubistvo usred dana
Dana 4. avgusta 1991. godine Branislav Matić Beli ubijen je na Voždovcu, u trenutku kada je izlazio iz automobila ispred svoje kuće.
Prema tadašnjim izveštajima, napadač je delovao profesionalno. Akcija je trajala svega nekoliko sekundi. Ubica je prišao žrtvi, ispalio smrtonosne hice i nestao pre nego što su prisutni uspeli da reaguju.
Brzina izvršenja i način na koji je atentat izveden odmah su ukazivali da nije reč o spontanom obračunu, već o pažljivo planiranoj likvidaciji.
Istraga je pokrenuta odmah, ali uprkos velikoj pažnji javnosti, prvi dani nisu doneli značajnije rezultate.
U vreme kada je ubijen, Matić je važio za jednog od imućnijih ljudi povezanih sa političkim krugovima opozicije.
Branislav Matić Beli je rođen 1952. godine u Beogradu. Đorđe Božović Giška i Matić su se upoznali na Vrbicu 1964. godine u crkvi na Voždovcu i od tada su postali nerazdvojni prijatelji.
Napustio je Jugoslaviju i otišao u zapadnu Evropu. U Beograd se vratio 1981. godine. Tada se govorilo da je vlasnik najvećeg auto otpada u Amsterdamu i da se obogatio zahvaljujući preprodaji bonova za benzin u Jugoslaviji, po višestruko većoj ceni. Potom se pričalo da poseduje 70 auto otpada u Srbiji, koji zapravo služe za prodaju kradenih automobila koji su stigli švercom iz Evrope. Ipak, nijedna od ovih tvrdnji nikada nije dokazana.
Oženio se Tanjom, 21. januara 1989. godine. Sa njom je dobio sina Marka 19. oktobra 1990. godine, a već je imao dvoje dece.
Bio je poznat kao finansijer Srpskog pokreta obnove i Srpske garde, formacije koja je u tom periodu privlačila veliku medijsku pažnju. Njegovo ime često se pojavljivalo u političkim i poslovnim krugovima, a važio je za čoveka sa brojnim kontaktima i značajnim uticajem.
Početak devedesetih bio je period dubokih političkih podela, raspada Jugoslavije i rastućih tenzija koje su zahvatale čitav region. U takvom ambijentu, svaka nasilna smrt osobe povezane sa politikom izazivala je brojne spekulacije.
Tako je bilo i u slučaju Belog.
Teorije koje nikada nisu potvrđene
Od prvog dana pojavile su se različite pretpostavke o motivu ubistva.
Jedna grupa spekulacija ukazivala je na moguće političke motive, imajući u vidu Matićevu povezanost sa opozicionim strukturama. Drugi su verovali da je pozadina mogla biti povezana sa poslovnim interesima i sukobima koji su pratili burne ekonomske promene tog vremena.
Pojavljivale su se i tvrdnje da su određeni krugovi imali interes da utišaju čoveka koji je raspolagao važnim informacijama.
Međutim, nijedna od tih teorija nikada nije potvrđena dokazima.
Uprkos brojnim nagađanjima, istražni organi nisu uspeli da dođu do dovoljno čvrstih činjenica koje bi dovele do identifikacije i procesuiranja izvršilaca.
Istraga bez epiloga
Tokom godina slučaj je više puta pominjan u medijima, naročito kada bi se govorilo o političkim ubistvima i nerazjašnjenim zločinima iz devedesetih.
Povremeno su se pojavljivale nove informacije, izjave svedoka ili tvrdnje pojedinaca koji su tvrdili da znaju nešto više o pozadini atentata. Ipak, nijedan trag nije doveo do konačnog raspleta.
Za razliku od nekih drugih poznatih slučajeva iz tog perioda, u dosijeu Branislava Matića Belog nikada nije došlo do sudskog epiloga koji bi ponudio makar delimične odgovore.
Ubica nije pronađen. Nalogodavac nije identifikovan. Motiv nije zvanično utvrđen.
Simbol jednog vremena
Danas se ubistvo Branislava Matića Belog često navodi kao jedan od prvih velikih nerešenih atentata koji su najavili krvavu deceniju političkih i kriminalnih obračuna u Srbiji.
Njegova smrt dogodila se u trenutku kada je zemlja ulazila u period dubokih kriza, ratova i institucionalnih potresa. Mnogi istraživači i hroničari tog vremena smatraju da je upravo ovaj slučaj pokazao koliko će biti teško rasvetliti zločine koji su usledili tokom narednih godina.
Tri decenije kasnije, dosije i dalje ostaje otvoren.
U arhivama postoje zapisnici, izjave i policijski dokumenti. U javnosti postoje teorije. Ali ono što nedostaje jeste odgovor koji porodica, prijatelji i javnost čekaju još od 4. avgusta 1991. godine.
Ko je ubio Branislava Matića Belog?
To je pitanje koje, za sada, ostaje bez odgovora.
